Podstawy prawne
Teleporada a wystawienie zwolnienia - co mówią przepisy
Orzekanie o niezdolności do pracy podczas teleporady ma podstawę ustawową, a spór dotyczy zwykle czegoś innego: zakresu badania i terminów, w których dokument może się zmieścić. Zebraliśmy przepisy, które realnie wiążą lekarza, oraz sytuacje, w których tryb zdalny się kończy.
Konsultacja lekarska kosztuje 99,00 zł. O wystawieniu zwolnienia decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta w dopuszczonym trybie i może odmówić.
Dlaczego to pytanie w ogóle powstaje
Wokół zwolnień z teleporady narosło przekonanie, że działają w szarej strefie. Przepisy mówią co innego: orzekanie na odległość ma podstawę ustawową od lat, a ograniczenia dotyczą sposobu badania, nie kanału kontaktu.
Zamieszanie bierze się z dwóch źródeł. Po pierwsze, część serwisów obiecuje dokument z góry, co przepisom przeczy wprost i rzuca cień na całą kategorię. Po drugie, w obiegu funkcjonuje pojęcie bezpośredniego badania, które brzmi jak wymóg spotkania twarzą w twarz, a znaczy co innego.
Poniżej rozkładamy podstawy prawne na czynniki pierwsze: kto może wystawić e-ZLA, na jakich warunkach, jakie terminy wiążą lekarza i gdzie kończy się tryb zdalny. Porównanie obu ścieżek od strony praktycznej znajdziesz na stronie teleporada a wizyta stacjonarna.
Najważniejsze w skrócie
Lekarz może orzec o stanie zdrowia po zbadaniu pacjenta osobiście albo za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Zwolnienie wystawione po takim badaniu ma tę samą moc co wystawione w gabinecie, pod warunkiem że lekarz ma upoważnienie ZUS i że okres mieści się w terminach z rozporządzenia.
Granica nie przebiega więc między gabinetem a ekranem, tylko między sytuacją, którą da się ocenić na podstawie wywiadu, a taką, która wymaga badania fizykalnego albo diagnostyki. Ocena tej granicy należy do lekarza i bywa powodem odmowy.
- art. 42ustawa o zawodach lekarzaorzekanie o stanie zdrowia po zbadaniu osobiście albo za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
- 3 dnigranica wsteczzaświadczenie może objąć najwyżej trzy dni poprzedzające badanie. Wyjątek dotyczy lekarza specjalisty w dziedzinie psychiatrii.
- 4. dzieństart po badaniuokres może zacząć się później niż dzień po badaniu, najdalej czwartego dnia, gdy zaraz po badaniu przypadają dni wolne od pracy.
- upoważnienie ZUSwarunek formalnyzaświadczenia wystawia lekarz, lekarz dentysta albo felczer z upoważnieniem ZUS, na swoim profilu informacyjnym, podpisem elektronicznym.
- 12 miesięcysankcjaZUS może cofnąć upoważnienie do wystawiania zaświadczeń na okres do 12 miesięcy, gdy stwierdzi nieprawidłowości w orzekaniu.
- dokumentacjaobowiązek podmiotuteleporada jest świadczeniem zdrowotnym, więc podlega wpisowi do dokumentacji medycznej na tych samych zasadach co wizyta w gabinecie.
Na czym opiera się orzekanie na odległość
Punktem wyjścia jest art. 42 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Lekarz orzeka o stanie zdrowia po uprzednim, osobistym zbadaniu pacjenta albo po zbadaniu go za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
Ten przepis zrównuje oba tryby badania. Nie mówi, że teleporada jest gorszym zamiennikiem ani że wolno jej używać wyjątkowo. Mówi, że badanie może odbyć się zdalnie, a odpowiedzialność za ocenę, czy taki tryb wystarczy w konkretnym przypadku, spoczywa na lekarzu.
Ustawa przewiduje też wąską możliwość orzekania bez badania, po analizie dokumentacji medycznej, ograniczoną do sytuacji wskazanych wprost, takich jak wystawienie recepty niezbędnej do kontynuacji leczenia albo zlecenia na wyroby medyczne. Zaświadczenie o niezdolności do pracy do tej wąskiej grupy nie należy, więc badanie pozostaje warunkiem.
Do tego dochodzi ogólna zasada z tej samej ustawy: lekarz ma wykonywać zawód zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i z należytą starannością. Ona przesądza, że przy objawach wymagających osłuchania, obejrzenia zmiany albo badania palpacyjnego lekarz powinien skierować pacjenta do gabinetu, nawet jeśli formalnie mógłby wystawić dokument zdalnie.
Co mówi rozporządzenie o wystawianiu zwolnień
Tryb orzekania o czasowej niezdolności do pracy reguluje rozporządzenie z 10 listopada 2015 r. To ono wyznacza terminy, w których dokument w ogóle może się zmieścić, i to ono odpowiada za większość odmów dotyczących dat.
Zaświadczenie wystawia się po zbadaniu stanu zdrowia ubezpieczonego albo chorego członka rodziny. Okres orzeczonej niezdolności zaczyna się zwykle w dniu badania albo w dniu bezpośrednio po nim, a wstecz może objąć najwyżej trzy dni poprzedzające badanie, jeśli wynik badania potwierdza, że pacjent był w tym czasie niezdolny do pracy.
Dalej wstecz orzeka wyłącznie lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii, co ma uzasadnienie w charakterze zaburzeń, przy których pacjent bywa niezdolny do zgłoszenia się po pomoc. Osobno rozporządzenie dopuszcza rozpoczęcie okresu później niż dzień po badaniu, najdalej czwartego dnia, gdy bezpośrednio po dniu badania przypadają dni wolne od pracy albo gdy badanie odbywa się w okresie wcześniej orzeczonej niezdolności.
| Element | Reguła | Podstawa i uwagi |
|---|---|---|
| Badanie przed wystawieniem | wymagane | osobiście albo za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności |
| Okres wstecz | do 3 dni | jeśli wynik badania potwierdza niezdolność do pracy w tym czasie |
| Okres wstecz u psychiatry | bez tej granicy | wyłącznie lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii |
| Start po dniu badania | najdalej 4. dzień | gdy zaraz po badaniu wypadają dni wolne albo trwa wcześniej orzeczona niezdolność |
| Forma dokumentu | elektroniczna | profil informacyjny w systemie ZUS, podpis elektroniczny lekarza |
| Błąd w zaświadczeniu | sprostowanie przez wystawiającego | anulowanie i wystawienie nowego dokumentu przez tego samego lekarza |
Kto może wystawić e-ZLA i co go pilnuje
Zaświadczenie wystawia lekarz, lekarz dentysta albo felczer, który ma upoważnienie ZUS i profil informacyjny w systemie tej instytucji. Bez tego upoważnienia dokument nie powstanie, niezależnie od formy wizyty.
Upoważnienie nie jest formalnością nadaną raz na zawsze. ZUS kontroluje prawidłowość orzekania, a przy stwierdzeniu nieprawidłowości może cofnąć uprawnienie na okres do 12 miesięcy. Do tego dochodzi odpowiedzialność zawodowa przed rzecznikiem odpowiedzialności zawodowej i sądem lekarskim.
Ta konstrukcja wyjaśnia, dlaczego lekarz odmawia częściej, niż pacjent się spodziewa. Wystawienie dokumentu bez podstawy medycznej zagraża jego uprawnieniom zawodowym, a korzyść z jednej konsultacji jest przy tym ryzyku nieistotna. Serwis obiecujący zwolnienie z góry obiecuje coś, czego lekarz z rozsądku nie zrobi.
Pacjent ma prawo znać nazwisko i numer prawa wykonywania zawodu osoby, która go konsultuje. Numer sprawdzisz w Centralnym Rejestrze Lekarzy prowadzonym przez Naczelną Izbę Lekarską, a podmiot leczniczy w publicznym rejestrze RPWDL. Kto ocenia wnioski u nas, piszemy na stronie nasi lekarze.
Czego teleporada nie przesuwa
Kanał kontaktu nie zmienia zakresu badania. Tam, gdzie potrzebne jest osłuchanie, obejrzenie zmiany skórnej, badanie brzucha albo pilna diagnostyka, tryb zdalny się kończy i lekarz kieruje pacjenta do gabinetu.
Dobrym punktem odniesienia jest rozporządzenie o standardzie organizacyjnym teleporady w podstawowej opiece zdrowotnej. Formalnie dotyczy świadczeń finansowanych ze środków publicznych w POZ, ale pokazuje, jakie sytuacje ustawodawca uznał za wymagające wizyty osobistej. Wymienia między innymi brak zgody pacjenta albo jego opiekuna na poradę zdalną, pierwszą wizytę u danego lekarza, pogorszenie lub zmianę objawów w chorobie przewlekłej, podejrzenie choroby nowotworowej oraz dzieci do 6. roku życia poza poradą kontrolną ustaloną po badaniu osobistym.
Dla pacjenta praktyczny wniosek jest prosty. Jeżeli lekarz online odsyła do przychodni, robi to zgodnie z regułami sztuki, a nie dlatego, że usługa zawiodła. Przy objawach nagłych żadna z tych ścieżek nie ma zastosowania i właściwym adresem jest numer alarmowy.
Objawy, przy których żadna konsultacja online nie jest właściwą drogą
- ból w klatce piersiowej, zwłaszcza gniotący, promieniujący do ramienia, żuchwy albo pleców
- duszność w spoczynku, sinienie ust, świszczący oddech, którego nie da się opanować
- opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie, bełkotliwa mowa
- utrata przytomności, drgawki, silny uraz głowy, splątanie
- nagły bardzo silny ból brzucha, twardy brzuch, wymioty z krwią, smoliste stolce
- gorączka ze sztywnością karku oraz wysypka, która nie blednie pod naciskiem szkła
- gorączka u niemowlęcia poniżej 3. miesiąca życia oraz dziecko odwodnione albo apatyczne
- myśli o odebraniu sobie życia
Numer alarmowy: 112. Wieczorem, w nocy, w weekend i w święta pomoc doraźną zapewnia nocna i świąteczna opieka zdrowotna. W kryzysie psychicznym całodobowo działa telefon 116 123.
Dokumentacja, zgoda i weryfikacja pacjenta
Teleporada jest świadczeniem zdrowotnym, więc pociąga za sobą te same obowiązki co wizyta w gabinecie: identyfikację pacjenta, zgodę na świadczenie, wpis do dokumentacji medycznej i jej przechowywanie przez podmiot leczniczy.
Identyfikacja opiera się na danych, które pacjent podaje przy wywiadzie, przede wszystkim na numerze PESEL. Osoby bez numeru PESEL identyfikuje się dokumentem tożsamości, a szczegóły takiej ścieżki opisujemy przy okazji recept w tekście e-recepta bez numeru PESEL.
Wpis do dokumentacji obejmuje przebieg konsultacji, rozpoznanie i podjęte decyzje. Pacjent ma prawo dostępu do własnej dokumentacji medycznej oraz do jej kopii, a część informacji o wystawionych dokumentach zobaczy w Internetowym Koncie Pacjenta. Zakres dokumentów elektronicznych i zasady dostępu do nich zebraliśmy w dziale e-skierowanie i dokumentacja medyczna.
Dane medyczne podlegają szczególnej ochronie, więc podmiot leczniczy musi zapewnić bezpieczny kanał komunikacji i ograniczyć dostęp do informacji o pacjencie. To odróżnia konsultację prowadzoną przez podmiot wpisany do rejestru od porady udzielanej przez przypadkowy komunikator.
Skonsultuj objawy z lekarzem jeszcze dziś
Konsultacja lekarska online
Wywiad wypełnisz w kilka minut, decyzję podejmuje lekarz
Opisujesz objawy i sytuację, podajesz pierwszy dzień niezdolności do pracy oraz dane pracodawcy. Lekarz z numerem prawa wykonywania zawodu ocenia wniosek, może dopytać przez czat i albo wystawia e-ZLA, albo odmawia z uzasadnieniem. Dokument trafia do ZUS i na profil płatnika składek elektronicznie.
99,00 zł za konsultację lekarską. Płatność BLIK, karta lub Link. Przedmiotem usługi jest ocena wywiadu przez lekarza, a nie z góry przyrzeczony dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a ta nie zostanie dostarczona, konsultacja została wykonana i opłata nie podlega zwrotowi.Praktyczne wnioski
Zwolnienie z teleporady jest zgodne z prawem, o ile lekarz zbadał pacjenta w dopuszczonym trybie, ma upoważnienie ZUS i zmieścił okres w terminach z rozporządzenia. Wszystko poza tym schematem to obietnica bez pokrycia.
Z perspektywy pacjenta wynikają z tego cztery rzeczy. Sprawę załatwiaj wcześnie, bo granica trzech dni wstecz nie podlega negocjacji. Odpowiadaj na dopytania lekarza, bo są częścią badania, a nie formalnością. Nie licz na dokument obejmujący tydzień choroby sprzed konsultacji. Odmowę czytaj jak wskazówkę, bo zwykle prowadzi do właściwej ścieżki.
Z perspektywy oceny serwisu liczy się to, czy podaje nazwisko i numer PWZ lekarza, czy operator ma wpis w RPWDL, czy regulamin opisuje zwroty i czy cena pokazana jest ceną pobieraną. Jak to sprawdzić krok po kroku, rozpisaliśmy na stronie zwolnienie lekarskie online opinie jak to działa, a przebieg samej konsultacji na stronie jak to działa.
Powiązane materiały
Teksty rozwijające wątki z tego wpisu: praktyka obu ścieżek, terminy i weryfikacja serwisu.
Najczęstsze pytania
Cztery pytania, które wracają najczęściej przy temacie zwolnień wystawianych w trybie zdalnym.
Czy lekarz może wystawić zwolnienie bez badania pacjenta?
Nie w przypadku zaświadczenia o niezdolności do pracy. Przepisy wymagają zbadania stanu zdrowia przed wystawieniem dokumentu. Ustawa o zawodach lekarza dopuszcza wprawdzie orzekanie po analizie dokumentacji bez badania, ale wyłącznie w wąsko wskazanych sytuacjach, takich jak recepta niezbędna do kontynuacji leczenia, i zwolnienie do tej grupy nie należy.
Czy teleporada liczy się jako badanie w rozumieniu przepisów?
Tak. Art. 42 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty mówi o zbadaniu pacjenta osobiście albo za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Oba tryby są równoprawne, a ocena, czy w konkretnym przypadku badanie zdalne wystarczy, należy do lekarza i bywa powodem skierowania do gabinetu.
O ile dni wstecz przepisy pozwalają cofnąć zwolnienie?
Zaświadczenie może objąć najwyżej trzy dni poprzedzające dzień badania i tylko wtedy, gdy wynik badania potwierdza, że pacjent był w tym czasie niezdolny do pracy. Dalej wstecz orzeka wyłącznie lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii. Okres może też zacząć się po dniu badania, najdalej czwartego dnia, gdy zaraz po badaniu przypadają dni wolne od pracy.
Kiedy przepisy wymagają wizyty w gabinecie?
Zawsze wtedy, gdy potrzebne jest badanie fizykalne albo diagnostyka, których nie da się przeprowadzić zdalnie. Standard teleporady w podstawowej opiece zdrowotnej wskazuje dodatkowo takie sytuacje jak brak zgody pacjenta na poradę zdalną, pierwsza wizyta u danego lekarza, pogorszenie objawów w chorobie przewlekłej, podejrzenie choroby nowotworowej oraz dzieci do 6. roku życia poza poradą kontrolną.
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, art. 42
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, art. 54
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie standardu organizacyjnego teleporady w ramach podstawowej opieki zdrowotnej
- ZUS: wystawianie zaświadczeń lekarskich e-ZLA i upoważnienia dla lekarzy
- Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani porady prawnej. Przytoczone przepisy przedstawiamy w uproszczeniu, a ich brzmienie bywa nowelizowane, dlatego przy sprawach spornych sprawdź aktualny tekst aktu w Internetowym Systemie Aktów Prawnych. O wystawieniu zwolnienia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny i może odmówić. W stanie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod numer 112.