Blog · poza umową o pracę
Zwolnienie lekarskie a umowa zlecenie i B2B
Poza etatem zwolnienie działa inaczej na trzech poziomach naraz: składka chorobowa jest dobrowolna, prawo do świadczenia otwiera się dopiero po okresie wyczekiwania, a pieniądze przychodzą z ZUS zamiast od pracodawcy. Najgorszy moment na odkrycie tych różnic to trzeci dzień gorączki. Poniżej rozkładamy je na części, osobno dla zlecenia i osobno dla działalności gospodarczej.
Konsultacja lekarska kosztuje 99,00 zł. O wystawieniu zwolnienia decyduje lekarz po ocenie wywiadu i może odmówić. O prawie do zasiłku rozstrzyga ZUS.
Najważniejsze w skrócie
Zleceniobiorca i osoba prowadząca działalność gospodarczą dostają zwolnienie na tych samych zasadach medycznych co pracownik, ale świadczenie pieniężne przysługuje im tylko wtedy, gdy przystąpili do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, opłacają składkę i mają za sobą 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia.
Samo zaświadczenie lekarskie wystawia się identycznie. Lekarz nie pyta o formę zatrudnienia po to, żeby zdecydować o niezdolności do pracy, tylko po to, żeby wpisać właściwego płatnika składek. Cała różnica leży po stronie pieniędzy i formalności wobec ZUS.
- dobrowolnaskładka chorobowaprzy zleceniu i działalności ubezpieczenie chorobowe nie jest obowiązkowe. Bez zgłoszenia zwolnienie nie uruchomi żadnej wypłaty.
- 90 dniokres wyczekiwaniatyle nieprzerwanego dobrowolnego ubezpieczenia trzeba mieć za sobą, zanim otworzy się prawo do zasiłku.
- 1. dzieństart zasiłkupoza etatem nie ma wynagrodzenia chorobowego od pracodawcy. ZUS wypłaca zasiłek od pierwszego dnia niezdolności.
- 2,45%stawka składkityle wynosi składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe liczona od podstawy jej wymiaru.
- 13,71%odliczenie z podstawyo tyle pomniejsza się przeciętny przychód albo zadeklarowaną podstawę przy liczeniu wysokości zasiłku.
- 30 dnitermin wypłatytyle ma ZUS na wypłatę, licząc od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do przyznania świadczenia.
Umowa o pracę, zlecenie i B2B: skąd bierze się różnica
Różnica nie wynika z rodzaju umowy jako takiej, tylko z tego, czy ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe, czy dobrowolne, oraz z tego, kto finansuje pierwsze dni choroby.
Pracownik ma ubezpieczenie chorobowe z automatu i przez pierwsze 33 dni w roku otrzymuje wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, a dopiero potem zasiłek z ZUS. Zleceniobiorca i przedsiębiorca nie mają ani automatu, ani pracodawcy finansującego początek choroby, więc obie te warstwy odpadają.
| Element | Umowa o pracę | Umowa zlecenie | Działalność, B2B |
|---|---|---|---|
| Ubezpieczenie chorobowe | obowiązkowe | dobrowolne, na wniosek | dobrowolne, na wniosek |
| Okres wyczekiwania | 30 dni | 90 dni | 90 dni |
| Pierwsze dni choroby | wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy | zasiłek z ZUS od 1. dnia | zasiłek z ZUS od 1. dnia |
| Podstawa wymiaru | przeciętne wynagrodzenie z 12 miesięcy | przeciętny przychód z 12 miesięcy | zadeklarowana podstawa z 12 miesięcy |
| Płatnik na e-ZLA | NIP pracodawcy | NIP zleceniodawcy | NIP własnej firmy |
| Wniosek do ZUS | zwykle przez pracodawcę | Z-3a | Z-3b |
| Umowa o dzieło | brak ubezpieczenia chorobowego, więc brak prawa do zasiłku | ||
Umowa o dzieło wypada z tego układu całkowicie, poza szczególnym przypadkiem umowy zawartej z własnym pracodawcą. Osoba pracująca wyłącznie na dzieło może dostać zaświadczenie lekarskie, ale nie stoi za nim żadne świadczenie pieniężne.
Zlecenie: dobrowolna składka i 90 dni wyczekiwania
Przy umowie zlecenia ubezpieczenie chorobowe powstaje dopiero po złożeniu wniosku u zleceniodawcy, który zgłasza zleceniobiorcę do ZUS, a prawo do zasiłku otwiera się po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia.
Pierwszym błędem jest założenie, że skoro od umowy odchodzą składki, to chorobowa też tam jest. Emerytalna i rentowa bywają obowiązkowe, chorobowa przy zleceniu nigdy nie jest. Sprawdzisz to w profilu na Platformie Usług Elektronicznych ZUS albo na rachunku do umowy, gdzie potrącenie musi być widoczne.
Drugim błędem jest liczenie wyczekiwania od podpisania umowy zamiast od objęcia ubezpieczeniem. Jeśli wniosek złożyłeś miesiąc po starcie zlecenia, licznik ruszył miesiąc później. Przerwa w ubezpieczeniu, na przykład miesiąc bez umowy między zleceniami, zwykle zaczyna liczenie od nowa.
Od zasady 90 dni istnieją wyjątki: prawo do zasiłku od pierwszego dnia mają między innymi absolwenci szkół i uczelni objęci ubezpieczeniem w krótkim terminie po ukończeniu nauki oraz osoby, u których niezdolność wynika z wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Ustawowy wyjątek dla dziesięcioletniego stażu dotyczy wyłącznie ubezpieczonych obowiązkowo, więc przy zleceniu ze składką dobrowolną nie zadziała, nawet z długą historią wcześniejszych etatów. Swoją sytuację potwierdź w ZUS, bo katalog jest szczegółowy.
Wysokość zasiłku liczy się od przeciętnego miesięcznego przychodu z dwunastu miesięcy, pomniejszonego o 13,71 procent. Przy nieregularnych zleceniach średnia potrafi mocno odbiegać od ostatniej wypłaty. Mechanikę samego rachunku, wspólną dla wszystkich form, rozpisaliśmy w tekście ile wynosi wynagrodzenie na L4.
Chorujesz i nie masz kadr, które to za Ciebie załatwią
Przy zleceniu i działalności nikt nie przypomni o terminie, nie złoży wniosku i nie dopilnuje ciągłości dat, więc cała procedura leży po stronie chorego.
Kiedy nie zamawiaj konsultacji, tylko dzwoń pod 112
- ból w klatce piersiowej promieniujący do ramienia, żuchwy albo pleców
- duszność w spoczynku, sinienie ust, oddech nie do opanowania
- opadnięcie kącika ust, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie, bełkotliwa mowa
- utrata przytomności, drgawki, silny uraz głowy, splątanie
- nagły bardzo silny ból brzucha, wymioty z krwią, smoliste stolce
- gorączka ze sztywnością karku albo wysypka, która nie blednie pod naciskiem szkła
- myśli o odebraniu sobie życia
Numer alarmowy: 112. Wieczorem, w nocy i w święta działa nocna i świąteczna opieka zdrowotna. W kryzysie psychicznym całodobowo odbiera telefon 116 123.
B2B: zadeklarowana podstawa, własny NIP i ciągłość składek
Osoba prowadząca działalność gospodarczą przystępuje do ubezpieczenia chorobowego dobrowolnie, sama deklaruje podstawę wymiaru składki i sama odpowiada za jej terminowe opłacanie, a zasiłek liczy się właśnie od zadeklarowanej podstawy, nie od faktur.
To ostatnie zdanie zaskakuje najczęściej. Firma może w danym miesiącu wystawić faktury na kilkanaście tysięcy złotych, a zasiłek policzy się od minimalnej zadeklarowanej podstawy, jeśli taką się opłacało. Przychód z działalności nie ma tu żadnego znaczenia.
Podstawę bierze się jako przeciętną z dwunastu miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności, po pomniejszeniu o 13,71 procent. Przy krótszym okresie ubezpieczenia liczy się pełne miesiące. Podniesienie deklarowanej podstawy tuż przed planowaną nieobecnością daje więc efekt rozłożony na rok, a nie natychmiastowy.
Terminowość składki ma znaczenie, choć od 2022 roku inne niż wcześniej. Spóźnienie ani brak wpłaty nie wyłączają już z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego: ustaje ono dopiero po wyrejestrowaniu albo wraz z ustaniem samego tytułu, więc okresu wyczekiwania nikt nie liczy od nowa. Zaległość uderza natomiast w wypłatę. Gdy dług składkowy przekroczy 1 procent minimalnego wynagrodzenia, świadczenie nie przysługuje do czasu spłaty całości, a jeśli zadłużenia nie uregulujesz w ciągu sześciu miesięcy od dnia powstania prawa do zasiłku, prawo to przepada.
Na zaświadczeniu przedsiębiorca występuje w podwójnej roli: jest ubezpieczonym i jednocześnie własnym płatnikiem składek, więc podaje NIP swojej firmy. Do wypłaty potrzebny jest wniosek Z-3b, złożony przez profil na Platformie Usług Elektronicznych ZUS. Bez wniosku samo zwolnienie w systemie nie uruchomi przelewu, a roszczenie o zasiłek przedawnia się po sześciu miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który przysługuje.
Co musi się znaleźć na e-ZLA i jakie wnioski złożyć
Na zaświadczeniu musi znaleźć się prawidłowy płatnik składek, bo to on decyduje, dokąd trafi dokument, a do wypłaty potrzebny jest osobny wniosek: Z-3a przy zleceniu i Z-3b przy działalności.
Dane, o które zapyta lekarz
Numer PESEL, dane płatnika składek z numerem NIP oraz pierwszy dzień niezdolności do pracy. Przy kilku tytułach ubezpieczenia naraz, na przykład etat plus zlecenie u innego podmiotu, wskaż wszystkich płatników, bo zwolnienie musi dotrzeć do każdego z nich.
Wniosek Z-3a przy zleceniu
Zaświadczenie płatnika składek dla osób niebędących pracownikami. Zwykle wypełnia je zleceniodawca, ale zleceniobiorca powinien dopilnować, żeby trafiło do ZUS, bo bez niego świadczenie stoi. Przy krótkich zleceniach zdarza się, że nikt się do tego nie poczuwa.
Wniosek Z-3b przy działalności
Zaświadczenie dla osób prowadzących działalność, składane przez własny profil w systemie ZUS. Składa się je za każdym razem przy pierwszym zwolnieniu w danym okresie niezdolności, a przy kontynuacji wystarcza uzupełnienie danych.
Granica pracy w trakcie zwolnienia
Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie zwolnienia odbiera prawo do zasiłku za cały ten okres. U przedsiębiorcy dotyczy to wystawiania faktur, realizacji zleceń i obsługi klientów. Orzecznictwo dopuszcza czynności incydentalne i zachowawcze, ale to wąska furtka, a nie sposób na prowadzenie firmy z łóżka. To samo pytanie o etat opisujemy na stronie L4 a praca zdalna.
Kontrola i dokumentacja
Zwolnienia osób pracujących na własny rachunek podlegają kontroli tak samo jak pozostałe, a przy działalności dochodzi pytanie o aktywność firmy w tym okresie. Przebieg całej procedury opisaliśmy w tekście kontrola ZUS na zwolnieniu.
Praktyczne wnioski
Poza etatem o wysokości i o samym istnieniu świadczenia decydują rzeczy załatwiane na długo przed chorobą: zgłoszenie do ubezpieczenia, terminowość składek i wysokość deklarowanej podstawy.
- Sprawdź, czy w ogóle jesteś ubezpieczonyProfil w systemie ZUS pokaże to w minutę. Umowa zlecenie bez składki chorobowej nie daje prawa do zasiłku.
- Policz swoje 90 dniLicznik biegnie od objęcia ubezpieczeniem, a nie od podpisania umowy. Przerwa zwykle resetuje liczenie.
- Nie pozwól urosnąć zaległościDług składkowy powyżej 1 procent minimalnego wynagrodzenia wstrzymuje zasiłek do czasu spłaty całości.
- Deklaruj podstawę z wyprzedzeniemZasiłek liczy się ze średniej z dwunastu miesięcy, więc podwyżka tuż przed chorobą prawie nic nie zmieni.
- Złóż wniosek Z-3a albo Z-3bSamo zwolnienie w systemie nie uruchamia wypłaty, a roszczenie przedawnia się po sześciu miesiącach.
- Ustal zastępstwo na czas chorobyFaktura wystawiona w trakcie zwolnienia bywa kwalifikowana jako praca zarobkowa i kosztuje cały zasiłek.
Co dalej: powiązane materiały
Dalsze kroki zależą od tego, czy chodzi Ci o kwotę, o formalności przy samym wniosku, czy o dokumenty wystawiane przy okazji leczenia.
Pytania, które dostajemy najczęściej
Mam umowę zlecenie i nie wiem, czy płacę składkę chorobową. Jak to sprawdzić?
Najszybciej w swoim profilu na Platformie Usług Elektronicznych ZUS, w zakładce z danymi ubezpieczenia: widać tam, do jakich ubezpieczeń jesteś zgłoszony i od kiedy. Drugim źródłem jest rachunek do umowy, na którym powinno być widać potrącenie składki chorobowej. Trzecim pytanie do zleceniodawcy, bo to on zgłasza wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem. Sama umowa zlecenie nie oznacza automatycznie prawa do zasiłku.
Czy przedsiębiorca dostaje wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni?
Nie. Wynagrodzenie chorobowe wynika z Kodeksu pracy i przysługuje wyłącznie pracownikom. Osoba prowadząca działalność gospodarczą oraz zleceniobiorca otrzymują zasiłek chorobowy z ZUS od pierwszego dnia orzeczonej niezdolności do pracy, o ile podlegają ubezpieczeniu chorobowemu i mają za sobą okres wyczekiwania. Limit 33 dni po prostu ich nie dotyczy, bo nie ma pracodawcy, który finansowałby ten okres.
Czy mogę podpisać fakturę, leżąc na zwolnieniu?
Orzecznictwo dopuszcza czynności formalne o charakterze incydentalnym i zachowawczym, na przykład podpisanie dokumentu przygotowanego przez księgową, o ile nie jest to prowadzenie bieżącej działalności. Granica jest wąska i każda sprawa oceniana jest osobno, a stwierdzenie pracy zarobkowej oznacza utratę zasiłku za cały okres tego zwolnienia. Bezpieczniej ustalić na czas choroby zastępstwo albo pełnomocnictwo.
Jakie dane podać lekarzowi, gdy nie jestem pracownikiem?
Numer PESEL oraz dane płatnika składek. Zleceniobiorca podaje NIP zleceniodawcy, który zgłosił go do ubezpieczenia. Osoba prowadząca działalność podaje NIP własnej firmy, bo jest jednocześnie płatnikiem i ubezpieczonym. Przy kilku tytułach ubezpieczenia naraz wskaż wszystkich płatników, bo zwolnienie musi trafić do każdego z nich, żeby świadczenie zostało poprawnie rozliczone.
Konsultacja lekarska online
Zacznij wniosek, zanim przepadną kolejne dni
Opisz przebieg choroby i rodzaj wykonywanej pracy, podaj PESEL i NIP płatnika składek. Lekarz oceni wniosek i zdecyduje o wystawieniu e-ZLA, które trafia do ZUS elektronicznie. Przy objawach wymagających badania odeśle do gabinetu i poda powód.
Płatność BLIK, karta lub Link. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy. O prawie do zasiłku rozstrzyga ZUS, nie serwis.Autor, recenzja medyczna i źródła
- Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
- ZUS: zasiłek chorobowy, okres wyczekiwania i podstawa wymiaru
- ZUS: dobrowolne ubezpieczenie chorobowe przy działalności gospodarczej
- ZUS: wzory formularzy zasiłkowych, w tym Z-3a i Z-3b
- ZUS: wystawianie zaświadczeń lekarskich e-ZLA
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, porady prawnej ani księgowej. O prawie do zasiłku i jego wysokości rozstrzyga ZUS na podstawie Twojej dokumentacji ubezpieczeniowej. O wystawieniu zwolnienia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny i może odmówić. Zasady dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego bywają nowelizowane, dlatego przed decyzjami sprawdź aktualny stan na stronach ZUS. W stanie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod numer 112.